Van naïviteit naar weerbaarheid: de rol van bestuurders en toezichthouders

De wereld is veranderd en dit merk je aan de discussies binnen de politiek, binnen het bedrijfsleven en bij de NCD. De geopolitieke bedreigingen worden groter en dit vraagt om herijking van strategie, beleid, prioriteiten en getoonde daadkracht. Waar eerst de wereldhandel zou zorgen voor vrede en veiligheid door onze onderlinge afhankelijkheid, blijkt deze afhankelijkheid van China voor onder andere grondstoffen, productie en medicijnen een bedreiging. De marktwerking wordt door onze Amerikaanse bondgenoot verstoord door onvoorspelbare handelstarieven, restricties en strafmaatregelen die als chantagemiddel worden ingezet voor veiligheid, Amerikaanse techdominantie en politieke invloed. Verdragen en instituten die voor stabiliteit zorgden, worden genegeerd of gefrustreerd.

De handel is niet meer aan zet, maar de politiek. En onze politiek in NL is versnipperd en binnen de EU onvoldoende eensgezind. Onze regering heeft kennis en ervaring verloren doordat zij sinds de jaren 80 te veel aan de markt heeft uitbesteed. Wie gaat er nu nog over de kritieke infrastructuur en essentiële diensten, nu de overheid de regie niet meer heeft, nadat veel is geprivatiseerd en de defensie is uitgekleed? Is er nog sprake van regie en grip op veiligheid?

Onze cultuur van polderen, laissez-faire, goodwill en kennisdeling omwille van de handelsrelaties, in combinatie met onze grote regeldruk en minimale handhaving, heeft de overheid verslapt, naïef gemaakt en voor velen ongeloofwaardig. Meerdere regeringen schoven te lang grote problemen voor zich uit en toonden weinig politieke wil of slagkracht om adequaat en tijdig te reageren. Dossiers en voorbeelden te over. Nadelige gevolgen werden decennialang met de gasinkomsten afgeplakt als dure pleisters en zo kon men polderen naar hartenlust. Visie was toen een vies woord. Plakken en polderen om problemen beheersbaar te houden was het devies. Die tijd is voorbij.

De gasinkomsten zijn opgedroogd, wat voor meer belastingdruk zorgt. Een minderheidscoalitie moet zich nog bewijzen, maar er ligt een grote opgave die schreeuwt om visie, oplossingen, regie en daadkracht.

Dit jaar is de roep groter geworden om minder naïef te zijn als het gaat om onze handelspartners of bondgenoten van vroeger. Solvinity met DigiD was tijdens de bijeenkomst op 6 juni een discussieonderwerp, geleid door Sofie van London. Hoe heeft het zo ver kunnen komen en wat is nodig? Hoe houd je de schade beperkt?

Het gesprek tijdens de discussie over Solvinity ging veel over de naïviteit binnen NL en over de nieuwe ontwikkelingen en bedreigingen. Voor velen in de politiek, het bedrijfsleven en RvC’s zijn dit onderwerpen waarop men nog zoekende is. Vaak is er weinig ervaring of kennis aanwezig en voelt men zich overvallen door de veelheid aan nieuwe onderwerpen en ontwikkelingen.

Hoe ga je als RvC hiermee om? Wat moet je doen als RvC om rekening te houden met (cyber)oorlogsdreiging na 80 jaar vrede? Wat moet je met AI, quantum en cybersecuritybedreigingen en wanneer wordt AI een kans? Wat moet je met alle nieuwe wetgeving vanuit de EU op het gebied van digitalisering, cybersecurity/NIS2 en weer AI? Hoe kritisch kun je zelf nog oordelen of toezicht houden op basis van wat je nu weet? We waren het eens dat de huidige uitdagingen betekenen dat we snel moeten leren en omscholen, dat we moeten omdenken, omdat in deze nieuwe werkelijkheid oude wegen niet meer goed werken en oude kennis niet altijd meer de juiste respons geeft of helpt navigeren. De landen die goed opereren in deze veranderende tijd hebben vaak een meer centraal geleid regime. China en de VS slaan de trom. Singapore leidt haar bevolking versneld op in AI met een eigen opleidingsplatform en verleent budget. De regering in Singapore ziet AI als een megakans om in te investeren. Waar staat NL? Wie pakt hier de regie? De gevoerde discussie raakte veel onderwerpen van zorg aan, maar ook onderwerpen die hoop bieden.

De EU, en ook Nederland, barsten van het talent, het geld en de creativiteit. We zoeken naar een model dat werkt om transformaties te doorstaan met meer slagkracht, meer verdienvermogen en een sterkere verdedigingslinie om onze positie te versterken. Onze rol als commissaris en bestuurder geeft ons de verantwoordelijkheid om actief te participeren in deze discussie en bij te dragen aan de benodigde wendbaarheid, weerbaarheid en innovatiekracht. Niet lullen, niet wijzen of wachten, maar doen vanuit een eigen of gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Fiona van der Graaf, Digicommissaris bij Portbase, was voor het eerst te gast tijdens deze avond en wist met haar kennis en ervaring op het gebied van digitale transformatie, tech, AI en cybersecurity bij te dragen aan de gevoerde politieke en maatschappelijke discussie. Zij roept RvC’s op om samen met het bestuur te investeren in kennis van ERM, het opschalen van de weerbaarheid en AI-innovatie. De tijd om naïef te zijn is voorbij. Solvinity was een wake-up call voor de overheid. Dat hadden we nodig. Maar er komt meer op ons af.

We hadden het ook kort over autocratieën en in hoeverre onze overheid wel of niet meer regie moet nemen over kritische sectoren. Ook polderen kan hier onze redding zijn, maar dit kan alleen met grote politieke wil en een rechte rug.

Daarnaast moeten we erkennen dat we op bepaalde fronten achterlopen, waardoor we nu zelf elders inspiratie moeten opdoen om kennis terug te halen. Juist door de vrijheden die we hebben in NL en binnen de EU, de diversiteit die we vieren en de mogelijkheden die er zijn, kunnen we succesvoller worden dan ooit. Soms vergeten we onze mogelijkheden en unieke positie en kijken we naar een autocratie alsof dit een sterker model is. Autocratie leidt echter tot onderdrukking en inperking van wetenschap, vrije meningsuiting, vrije media, onafhankelijke rechtspraak en vrije wil, en tot nepotisme. Dat is een dead end. Wat we nodig hebben, zijn sterke schouders, een sterke wil en een rechte rug. En die hebben we allemaal om in te zetten.