Waar wendbaarheid werkelijk ontstaat

Wendbaarheid is uitgegroeid tot een kernbegrip in de boardroom. Bestuurders en toezichthouders opereren in een werkelijkheid waarin strategische zekerheid schaars is en druk structureel hoog.

Technologische versnelling, maatschappelijke verwachtingen en geopolitieke dynamiek maken leidinggeven en toezicht houden complexer dan ooit. Wendbaarheid lijkt het vanzelfsprekende antwoord.

Toch schuilt hierin een misverstand. Wendbaarheid wordt nog te vaak gelijkgesteld aan snelheid, flexibiliteit of het vermogen om voortdurend van richting te veranderen. Maar organisaties die blijven bewegen zonder stevig fundament verliezen geen tijd, zij verliezen richting.

Onze ervaring is dat wendbaarheid ontstaat vanuit Secure Base Leadership in de boardroom: leiderschap dat koers en betekenis deelt (share), veiligheid en vertrouwen borgt (care) en actief durft uit te dagen (dare). Die samenhang vormt de basis voor high performance.

Share: koers en betekenis expliciteren
Wanneer onzekerheid toeneemt, groeit de behoefte aan houvast. In de praktijk gebeurt vaak het tegenovergestelde. Dilemma’s blijven impliciet, aannames onuitgesproken en strategie verschraalt tot actie. Bestuurders versnellen, toezichthouders intensiveren, maar het gezamenlijke verhaal raakt uit beeld.

Secure Base Leadership begint bij share: koers en betekenis expliciet maken. Niet door te doen alsof alles helder is, maar door helder te zijn over wat vaststaat en wat nog niet. Wat staat er op het spel, welke keuzes zijn richtinggevend en waar moet geleerd worden? Dat maakt bijstellen mogelijk zonder stuurloosheid.

Care: veiligheid als randvoorwaarde voor prestatie
Samenwerken vraagt veiligheid. Zonder psychologische veiligheid zeggen mensen niet wat nodig is, maar wat acceptabel klinkt. In de boardroom leidt dat tot afgevlakte verschillen, vermeden spanning en besluitvorming die aan kwaliteit verliest. Secure Base Leadership benadert care niet als ‘soft’, maar als een strategische randvoorwaarde voor prestatie. De secure base leider fungeert als ankerpunt: nabij zonder te verstikken, duidelijk zonder te domineren. Veiligheid maakt het mogelijk dat lastige vragen worden gesteld, juist wanneer de druk toeneemt. Bestuurders en toezichthouders die deze basis op orde hebben, nemen betere besluiten, leren sneller en blijven daadwerkelijk wendbaar.

Dare: uitdagen en de vis op tafel leggen
Waar veiligheid ontstaat, komt verschil naar boven. En daar wordt wendbaarheid concreet. Dare betekent niet harder duwen of sneller beslissen (een veelvoorkomende reflex onder druk), maar uitdagen met beheerst lef: ongemakkelijke perspectieven expliciteren, aannames bevragen en de vis op tafel leggen wanneer het ertoe doet. Juist door onder spanning niet te versnellen, ontstaat scherpte die latere snelheid mogelijk maakt.

In Secure Base Leadership betekent dare onder druk niet polariseren of vermijden, maar verdiepen. Dat vraagt ook om share: koers en betekenis expliciteren, zodat uitdagen bedding krijgt. Zonder dare wordt care voorzichtigheid; zonder care wordt dare destructief en zonder share verliest het geheel richting. Wendbaarheid ontstaat precies in die samenhang.

Bestuur en toezicht, samen verantwoordelijk
Die samenhang vraagt om gedeeld eigenaarschap. Bestuur en toezicht vormen samen het hart van de organisatie. Juist onder druk wordt zichtbaar of dat hart klopt: of koers en dilemma’s worden gedeeld, of veiligheid en vertrouwen actief worden bewaakt en of verschil wordt benut. Secure Base Leadership maakt daarmee duidelijk dat high performance in de boardroom niet voortkomt uit controle of snelheid, maar uit volwassen samenspel. Wendbaar toezicht versterkt het leervermogen van het bestuur. Wendbaar bestuur expliciteert koers en dilemma’s. Waar die elkaar ontmoeten, ontstaat duurzame slagkracht.

Innerlijke wendbaarheid, reflectie onder druk
Tot slot begint wendbaarheid bij de leider zelf. Niet in gedrag, maar daarvoor. In het vermogen om eigen aannames te onderzoeken, automatische patronen onder druk te herkennen en niet reflexmatig terug te vallen op versnelling, controle of vermijding.

Innerlijke wendbaarheid vraagt reflectie: het vermogen om afstand te nemen van het eigen gelijk, stil te staan bij wat een situatie met je doet en bewust te kiezen hoe je reageert. Niet pas achteraf, maar terwijl het gebeurt. Leiders die onder druk blijven reflecteren, vergroten hun handelingsruimte en blijven effectief wanneer spanning toeneemt.

Wie zelf geen veilige basis ervaart, kan die ook niet bieden aan anderen. Secure Base Leadership is daarom geen interventie, maar een ontwikkelperspectief. Een manier van leiden die vertrouwen en prestatie, veiligheid en scherpte, stabiliteit en verandering met elkaar verbindt.

Afsluiting
Wendbaarheid vraagt meer dan aanpassingsvermogen. Het vraagt leiders die koers en betekenis expliciet maken en waar nodig bijstellen, die veiligheid en vertrouwen actief bewaken, en die uitdagen en de vis op tafel leggen wanneer het ertoe doet.

Juist wanneer druk, onzekerheid en belangen toenemen, verandert gedrag: delen stokt, veiligheid komt onder spanning te staan en verschillen worden vermeden of uitvergroot. Precies daar wordt zichtbaar of wendbaarheid werkelijk kan ontstaan.

Misschien is de meest wezenlijke vraag voor bestuur en toezicht dan ook wel: hoe stevig staan wij, als leiders hoe stevig staan wij, als leiders en met elkaar, wanneer het spannend wordt en de en met elkaar, wanneer het spannend wordt en de druk toeneemt?

Bijdrage door

Mariska Helmer - Mariska Helmer is partner Leiderschap & Organisatieontwikkeling bij Quaestus Executive Leadership. Quaestus is trusted partner voor leiderschap en organisaties in transitie en werkt als partner van de NCD met bestuurders en toezichthouders aan leiderschap en samenwerking aan de top.